Hiç üst üste iki maç kazandıktan sonra, aniden sanki Dünya Şampiyonası finaline çıkmış gibi imkansız rakiplerle karşılaştığınız oldu mu? Mermilerinizin gitmediği, rakiplerin insanüstü refleksler sergilediği o anlar… Size bir sır verelim: Bu bir tesadüf değil, bu bir algoritma.
Modern rekabetçi oyunların (Call of Duty, Apex Legends, EA FC/FIFA) arka planında çalışan sistemler, artık sadece “adil bir maç” sunmayı hedeflemiyor. Hedefleri çok daha ticari: Sizi oyunda tutmak ve para harcatmak. İşte oyun zevkinizi manipüle eden SBMM (Yetenek Bazlı Eşleştirme) ve onun karanlık kardeşi EOMM (Etkileşim Odaklı Eşleştirme) hakkında bilmeniz gerekenler.
Başlıklar
Masum görünen yüz: SBMM nedir?
SBMM (Skill-Based Matchmaking), teoride oldukça adil bir sistemdir.
- Amaç: Sizin yetenek seviyenizi (ELO/MMR) hesaplar ve sizi kendinize denk rakiplerle eşleştirir.
- Mantık: Bronz oyuncusu Bronz ile, Elmas oyuncusu Elmas ile oynasın. Böylece kimse ezilmesin, maçlar çekişmeli geçsin.
Ancak sorun şu ki; birçok modern oyun artık saf SBMM kullanmıyor. Çünkü saf yetenek eşleşmesi, oyunun “Eğlence” faktörünü öldürüp her maçı stresli bir “terleme seansına” (Sweat-fest) dönüştürüyor.
Karanlık gerçek: EOMM (Engagement Optimized Matchmaking)
İşte komplo teorilerinin gerçeğe dönüştüğü nokta burası. Oyun firmaları (başta Activision ve EA olmak üzere), oyuncuların oyunda kalma sürelerini (Retention) maksimize etmek için EOMM sistemini geliştirdi.
UCLA ve büyük oyun firmalarının verileriyle yapılan araştırmalar şunu gösterdi:
- Sürekli Kazanırsanız: Sıkılır ve oyundan çıkarsınız.
- Sürekli Kaybederseniz: Sinirlenir ve oyunu silersiniz (Rage Quit).
- Çözüm (Kumarhane Taktiği): Sistem size “Değişken Ödül” (Variable Rewards) sunmalı.
EOMM nasıl çalışır?
Sistem sizin psikolojinizi analiz eder. Eğer oyun zevkinizin düştüğünü ve çıkış yapmaya yaklaştığınızı hissederse;
- Yemleme: Size bilerek çok kolay (Bot gibi) rakipler verir. Kendinizi “İlah” gibi hissedersiniz. Dopamin salgılarsınız.
- Cezalandırma: O tatmin duygusunu aldıktan sonra, sistem sizi “Yem” olarak üst düzey oyuncuların önüne atar.
- Döngü: Tam “Artık oynamayacağım” dediğiniz anda, sistem size tekrar kolay bir maç vererek sizi “Bir el daha” atmaya ikna eder.
Kanıt var mı?
Bu anlattıklarımız sadece bir teori değil. Activision’ın 2017 yılında aldığı (US20170251672A1 numaralı) patent, sistemin ne kadar ileri gidebileceğini kanıtlıyor.
Patentte geçen şu ifade tüyler ürpertici:
“Sistem, oyuncuyu belirli bir oyun içi öğeyi (Skin/Silah) satın almaya teşvik edecek şekilde eşleştirebilir. Örneğin; yeni bir silah satın alan oyuncuyu, o silahın çok etkili olduğu bir haritada, daha düşük yetenekli oyuncularla eşleştirerek silahın gücünü (ve satın almanın hazzını) hissetmesini sağlar.”
Yani; para harcayan oyuncunun, harcamayan oyuncuları “ezmesine” izin veren bir algoritma tasarımı teorik olarak mevcut.
Oyuncu tepkisi ve “Smurf” salgını
Bu manipülatif sistem, oyun dünyasında istenmeyen bir yan etki yarattı: Smurfing. Yüksek seviyeli oyuncular, her maçta “Espor finali” oynamaktan yoruldukları için yeni hesaplar açıp düşük seviyeli lobileri domine etmeye başladılar.
- Sonuç: Yeni başlayan gerçek oyuncular oyundan soğuyor, sistem ise Smurf hesapları tespit etmeye çalışırken daha da agresifleşiyor. Kısır bir döngü.
Siz müşteri misiniz, yoksa ürün mü?
Oyun şirketleri resmi açıklamalarında “EOMM kullanmıyoruz, sadece bağlantı kalitesi ve yeteneğe bakıyoruz” deseler de, oyuncu deneyimleri ve sızdırılan veriler aksini işaret ediyor.
Eğer bir gece oyun oynarken “Oyun sanki benim kaybetmemi istiyor” diye hissederseniz, paranoyak değilsiniz. Büyük ihtimalle algoritma, o günkü dopamin dozunuzu ayarlıyor ve sizi masada daha uzun süre tutmaya çalışıyor. Tıpkı bir kumarhane gibi; kasa her zaman kazanır.
